Nazwiska widok główny

ZUBRZYCKI

Nazwisko jest prawdopodobnie formą odmiejscową, ale na pytanie, jaka nazwa stała się kanwą tego nazwiska może dać odpowiedź ze stuprocentową pewnością tylko analiza źródeł. Na liście „podejrzanych” znajdują się następujące miejscowości: Zubrzyca z byłego powiatu sokólskiego i turczańskiego oraz hrabstwa orawskiego (Węgry), Zubrzyce z byłego powiatu głupczyckiego (potem Zabrzyce), Zubrzyk z byłego powiatu sądeckiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV s. 674-675.

ZUCH

Nazwisko proste, równe przezwisku Zuch, Słownik staropolskich nazw osobowych, red. W. Taszycki 1965-1981 t. VI s. 334, 370, to od apelatywu zuch ‘ktoś odważny, dzielny, energiczny’. Por. też niemieckie nazwiska Zuche, Zuchke, pochodzące od słowiańskiego przymiotnika suchy, H. Bahlow, Deutschen Namenlexicon. Familien und Vornamen nach Ursprung und Sinn erklärt, München 1967 s. 585.

ZUCHOWICZ

Nazwisko utworzone przyrostkiem patronimicznym –owicz od nazwy osobowej Zuch, odnotowanej przez Słownik staropolskich nazw osobowych t. VI s. 334, 370,  pochodzącej od rzeczownika zuch ‘ktoś odważny, dzielny, energiczny’. Por. też niemieckie nazwy osobowe Zuche, Zuchke, pochodzące od przymiotnika suchy’, H. Bahlow, Deutschen Namenlexicon. Familien und Vornamen nach Ursprung und Sinn erklärt, München 1967 s. 585.

ZWARA

Nazwisko pochodzi od czasownika zwarzyć, czyli: 1. zgotować, ugotować, 2. warząc zepsuć, 3. pozbawić świeżości, zmarszczyć, 4. pokłócić, 5. zewrzeć, spoić, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 637, por. też zwierać 1. zacisnąć, zebrać w kupę, zbić dla zwarcia, 2. szczepić się, zetknąć się, zetrzeć się, schwycić się za bary, za łby – „choćby wszyscy zwarli się już na mnie” (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 461).

ZWĘGRODZKI

Nazwisko pochodzi od rzeczownika wągroda: 1. ogród, 2. płot, miedza, 3. miejsce ogrodzone, wygon, miejsce między płotami,  zob. tzw. Słownik warszawski, t. VII, s. 479. Por. także nazwę miejscową Wągroda, odnotowaną na terenie byłego powiatu gnieźnieńskiego i wschowskiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIII, s. 161. Inną możliwością interpretacyjną jest uznanie nazwiska za spolszczoną formę rosyjskiego nazwiska "Звенигородский" (opinia Tomasza Genealoga, za którą dziękuję).

ZWIERNIK

Nazwisko pochodzi od zwiernik ‘ten, co ma dozór nad utrzymaniem zwierząt w zwierzyńcu’ (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 645), por. też zwierać 1. zacisnąć, zebrać w kupę, zbić dla zwarcia, 2. szczepić się, zetknąć się, zetrzeć się, schwycić się za bary, za łby – „choćby wszyscy zwarli się już na mnie” (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 461) lub od nazwy miejscowej Zwiernik (były powiat pilzneński i milecki) – zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 683. Por.

ZWIERZ

 Nazwisko Zwierz pochodzi od tak samo brzmiącego rzeczownika. Oznaczał on: 1. wielkie a szczególnie dzikie zwierzę, 2. zwierzęta leśne, 3. zwierzę, 4. psa, wilka, Słownik języka polskiego, tzw. warszawski, t. VIII, s. 646-647. Mogło to pierwotnie być przezwiskowe określenie myśliwego czy hodowcy. Jan Siwik („Encyklopedia nazwisk i przydomków szlacheckich”, Warszawa 2010, s. 787) odnotowuje szlachecką rodzinę o tym nazwisku –„Zwierz herbu Topór, 1574 r., Zwierzów, pow. łucki, woj. wołyńskie, brzesko-lit.”.

ZWIROWICZ

Nazwisko Zwirowicz pochodzi od rzeczownika żwir, który ze względu na dialektalne zjawisko, tzw. mazurzenie, bywał wymawiany jako zwir, co po dodaniu przyrostka patronimicznego (czyli tworzącego formy od imienia/przezwiska ojca) –owicz dało formę Zwirowicz. Forma zwir była kiedyś używana częściej (tzw. Słownik warszawski, t. VIII s. 656 podaje ją jako podstawową, por też tamże zwirować ‘wysypywać zwirem’).

ZWOLAK

Potencjalne podstawy nazwiska to: I. zwolić/zwoleć, czyli: 1. zezwolić, 2. wybrać, obrać, 3. wyzwolić, zezwolić, oswobodzić, 4. zwolić się na co = zgodzić się, przystać, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 660; II. nazwa miejscowa Zwola z byłego powiatu kozienickiego, opatowskiego, łukowskiego, III. Nazwa miejscowa Zwolaki z byłego powiatu niskiego, zob. „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XIV, s. 699-700. Można je także wywodzić od imion złożonych typu Wolimir albo od czasownika woleć czy rzeczownika wola.

ZYBURA

Nazwisko ma dwie potencjalne podstawy etymologiczne: 1. zybać ‘gibnąć, chwiać’, 2. niemiecką nazwę osobową Sibol (zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, t. II L-Ż, Kraków 2001, s. 749). Por. także niemiecką nazwę miejscową Zyborren, obecnie Cibory, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 703.

ZYCH

Nazwisko pochodzi od imion na Zy- typu Zygmunt lub na Ży- typu Żyrosław. Por. także nazwę miejscową Zychy z byłego powiatu noworadomskiego i koneckiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 703. Nazwę osobową Zych odnotowano na terenie Polski w 1398 roku , zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s.  698.  Jan Siwik („Encyklopedia nazwisk i przydomków szlacheckich”, Warszawa 2010, s. 788) odnotowuje szlachecką rodzinę o tym nazwisku – Zych vel Kośmiński, vel Kożmiński, vel. Kuźmiński, vel Sasanek herbu Lubicz.

ZYGIERT

Nazwisko spolszczone graficznie i fonetycznie, pochodzi od niemieckiego imienia złożonego pochodzenia germańskiego Sigihard/Sieg(h)art, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s. 750. Poszczególne człony tego imienia to: sieg < sigu ‘zwycięstwo’ i hart ‘twardy, srogi, nieugięty’, a także ‘mocny, dzielny’. Imię stało się bazą takich form jak Sickert, Siegert, a także spieszczonych Sieg, Siegle itp., zob. R. Kohlheim, Familiennamen. Herkunft und Bedeutung, Manheim 2005, s. 622.

Strony