Nazwiska widok główny

ZARZECKI

Nazwisko utworzone przyrostkiem –ski od nazwy miejscowej Zarzecze, wieś w b. pow. wadowickim, por. też Zarzyck wieś w b. pow. równieńskim (zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XV 2 s. 714). Można też uznać n. za pochodzące od nazwy miejscowej Zarzecze, liczne wsie (zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV s. 429-435). Nazwisko można także wywodzić wprost od określenia  zarzecki ‘zza rzeki pochodzący’. Nazwę Zarzec(s)ki odnotowuje Słownik staropolskich nazw osobowych, t. VI s. 273-274).

ZARZYCKI

Nazwisko utworzone formantem -ski od nazwy miejscowej Zarzyce/Zarzecze w byłym powiecie wadowickim, por. też Zarzyck w byłym powiecie równieńskim, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880, t. XV 2 s. 714. Ewentualnie od nazwy miejscowej Zarzecze, liczne wsie, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880, t. XIV s. 429-435, z przejściem e > y, B.

ZASADA

Nazwisko pochodzi od rzeczownika zasada, czyli: 1. zasadzka, podstęp, 2. osada założona, kolonia, 3. podstawa, podwalina, grunt na którym się rzecz jaka opiera, 4. chemicznie materia, która z kwasem tworzy sól, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 260. Por. także nazwę miejscową Zasady z byłego powiatu rypińskiego, białostockiego, grodzieńskiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 437. Nazwę osobową Zasada odnotowano na terenie Polski w 1419 roku , zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s.  727. 

ZASAŃSKI

Nazwisko utworzono przyrostkiem –ski od nazwy miejscowej Zasań z byłego powiatu myślenickiego lub Zasanie z byłego powiatu brzozowskiego i jarosławskiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 437-438. Nazwisko może też pochodzić od nazwy miejsca zamieszkania „za Sanem” > Zasański, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s. 727.

ZASĘPA

Nazwisko jest formą pochodną od czasownika zasępić się, czyli: 1. zrobić posępnym, pochmurnym, zachmurzyć, zamroczyć, („chmury zasępiają dzień”), 2. przenośnie nasrożyć, zaćmić, napełnić smutkiem, nachmurzyć („wszystkie życia mego zasępiłem chwile”), 3. stać się posępnym, pochmurnym, sposępnieć, 3.

ZASŁONKA

Podstawą nazwiska jest rzeczownik zasłonka < zasłona, czyli: 1. kotara, 2. blaszka wisząca na dziurce od klucza od strony mieszkania, aby do niego nie zaglądano, 3. deska do zamykania pieca w izbie włościańskiej, 4. osłona, tarcza, protekcja, ucieczka, 5. gatunek pasjansa, 6. w fechtunku zasłonięcie się walczącego bronią sieczną przed ciosem przeciwnika, 7. blacha zawieszona nad ogniskiem, by chronić oczy kowala, 8. kurtyna, por. też zasłonak ‘grzyb z rodziny bedłkowatych’, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 273.

ZASZCZUDŁOWICZ

Nazwisko Zaszczudłowicz jest formą pierwotnie patronimiczną (odojcowska). Pod względem językowym najbardziej prawdopodobny jest związek genezy nazwiska z rzeczownikiem szczudło, czyli: 1. drewniana podpora nogi, kula, 2. jeden z drążków do chodzenia (szczudeł), 3. ten, co na szczudle chodzi, Słownik języka polskiego, tzw. warszawski, t. VI, s. 592.

ZATAJ

Nazwisko Zataj pochodzi od czasownika zataić, czyli: 1. zatrzymać w tajemnicy, ukryć, nie wydać na jaw, 2. przemilczeć, zachować przy sobie, 3. stłumić, przytłumić, zob. tzw. Słownik warszawski języka polskiego, t. VIII, s. 310. Pierwotnie mogło to być przezwiskowe określenie kogoś skrytego.

ZATORSKI

Potencjalne podstawy nazwiska to: I. zator, czyli: 1. zahamowanie, zawalenie toru, 2. zapakowanie koryta rzeki lodem, 3. nowe łożysko rzeki, 4. zacier, II. zatorować, czyli: 1. drogę zawalić, zabarykadować, 2. zacząć torować drogę, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 318; III. określenie miejsca zamieszkania ‘za torem’, (tor oznaczał dawniej drogę, najczęściej w odniesieniu do nurtu rzeki), IV. Nazwa miejscowa Zator z byłego powiatu skierniewickiego, kozienickiego, wadowickiego lub Zatory z byłego powiatu pułtuskiego, zob.

ZATYLNY

Nazwisko Zatylny pochodzi od tak samo brzmiącego przymiotnika, który oznaczał ‘z tyłu będący, tylny’, zob. tzw. Słownik warszawski języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. VIII, s. 328. 

ZAWADZKI

Nazwisko utworzone przyrostkiem –ski (z uproszczeniem grupy spółgłoskowej –dski > -dzki) od nazwy miejscowej Zawada, liczne miejscowości na terenie całego kraju, w tym w byłym powiecie reszelskim i niborskim (zob. „Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV s. 468-473, SG XV 2 s. 716). Inną możliwością interpretacyjną jest uznanie nazwiska za pochodzące od nazwy osobowej Zawada, ta od czasownika zawadzać lub rzeczownika zawada ‘przeszkoda’.

ZAWALICH

Nazwisko Zawalich ma kilka potencjalnych podstaw etymologicznych: 1. zawał, staropolskie zawała ‘zawalenie się’, 2. zawalać, czyli ‘zanieczyścić’, 3. zawalić, czyli: a) zarzucić ciężarem, przytłoczyć, b) zabrać miejsce, zalec, c) zasypać, zarównać, zob. Słownik języka polskiego, tzw. warszawski, t. VIII, s. 332, K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 2001, t. II, s. 728.

Strony